Nozul Merkezleme Nasıl Yapılır? Bant Testi ve Ayar Adımları

Nozul merkezleme, fiber lazer kesim makinesinde operatörün en sık yapması gereken ayarlardan biridir. Işın nozul deliğinin tam ortasından çıkmazsa güç, hız, gaz ve odak doğru olsa bile kesim bir yönde temiz, diğer yönde çapaklı çıkar. Bu yazıda bant testinin nasıl yapılacağını, bantta açılan deliğin nasıl okunacağını, merkezleme vidalarının nasıl çevrileceğini ve sorunun ne zaman ayarla değil serviste çözüleceğini adım adım anlatıyoruz.

Işın merkezden kaçınca gazın ve kesimin nasıl bozulduğunu görmek isterseniz nozul merkezleme animasyonumuzda yedi adımda izleyebilirsiniz.

Merkezleme neden kesimi bu kadar etkiler?

Kesim gazı nozul ağzından eş merkezli bir jet olarak çıkar. Işın bu jetin tam ortasından geçtiğinde gaz, eriyiği kesim kanalının her iki yanından eşit kuvvetle aşağı iter. Işın bir tarafa kaydığında kanal ışının altında açılır, gaz jeti ise hâlâ nozulun ortasından gelir. Gazın bir kısmı kanala girmez, sac yüzeyine çarpıp dağılır. Kanalın bir yanı yeterince üflenmez ve o tarafta çapak kalır.

Kafa hangi yöne giderse gitsin kaçıklık hep aynı tarafta kaldığı için sonuç yöne bağlıdır. Kare bir parça kesildiğinde bir ya da iki kenar pürüzlü, diğerleri temiz çıkar. Kaçıklık büyürse ışının kenarı nozulun iç duvarını sıyırır: nozul ısınır, ağzı erir ve koruma camı daha çabuk kirlenir.

Merkezlemenin bozulduğunu gösteren işaretler

• Aynı parametreyle kesilen parçanın yalnızca bir veya iki kenarında çapak oluşuyor.
• Daire kesiminde çevrenin bir bölümü temiz, karşı bölümü pürüzlü.
• Nozul ağzında erime, renk değişimi veya yapışmış sıçrantı görülüyor; nozul her zamankinden çabuk bozuluyor.
• Delme sonrasında kesime geçişte belirli bir yönde sıçrama oluyor.
• Sorun nozul, seramik veya koruma camı değişiminden ya da kafa çarpmasından hemen sonra başladı.

Bu belirtilerden biri varsa parametreyle oynamadan önce bant testini yapın. Yöne bağlı bir kalite farkının ilk şüphelisi merkezlemedir.

Bant testi öncesi hazırlık

1. Sağlam nozul takın. Ağzı ezilmiş, ovalleşmiş veya içine cüruf yapışmış bir nozulla yapılan test yanıltır. Merkezlemeye başlamadan önce nozulu ve seramik halkayı kontrol edin; şüpheliyse yenisini takın. Nozul tipini ve çapını seçerken tek kat ve çift kat nozul yazımıza bakabilirsiniz.
2. Koruma camını kontrol edin. Kirli bir koruma camı ışını dağıtır ve bantta düzensiz bir iz bırakır. Temizlik ve değişim için koruyucu cam rehberimizi inceleyin.
3. Kafayı sabitleyin ve altına hurda sac koyun. Atış bantı delip geçeceği için ışını güvenle karşılayacak bir yüzey gerekir.
4. Koruma gözlüğü takın. Fiber lazer ışını gözle görülmez ve düşük güçte bile göze zarar verebilir. Atış yapılacak alanda bulunan herkes, makinenizin dalga boyuna uygun lazer koruma gözlüğü takmalıdır.

Bant testi adım adım

1. Nozul ağzına şeffaf bant yapıştırın. Bandı parmağınızla hafifçe bastırarak nozul ağzının kenar izini almasını sağlayın.
2. Kontrol yazılımındaki kısa atış (point shot) işleviyle düşük güçte, çok kısa tek bir atış yapın. Atışın gücünü ve süresini kafa ve makine kılavuzuna göre belirleyin; amaç yalnızca bandı delmektir.
3. Bandı çıkarın ve ışığa tutun. Bantta nozul ağzının halka şeklindeki izi ve ışının açtığı küçük delik görünür.
4. Deliğin iz halkasına göre konumuna bakın:
   • Delik tam ortada: Merkezleme doğrudur. Bir test kesimiyle doğrulayın.
   • Delik bir yana kaçık: Işın o yöne kaymıştır; ayar gerekir.
   • Delik büyük, yanık veya düzensiz: Atış gücü ya da süresi fazladır veya koruma camı kirlidir. Gücü düşürüp testi yeni bantla tekrarlayın.

Her testte aynı tip bandı kullanmak sonuçları karşılaştırmayı kolaylaştırır. Kalın veya çok katmanlı bantlar izi bulanıklaştırır.

Merkezleme vidalarıyla ayar

Kesim kafalarının çoğunda nozul bölümünün üst tarafında, birbirine dik konumlanmış iki merkezleme vidası bulunur. Bu vidalar ışını iki eksende kaydırır. Vidaların yeri, tipi ve hangi parçayı hareket ettirdiği kafa modeline göre değişir; Raytools, Bochu, Precitec ve diğer markaların kılavuzlarında bu bölüm ayrıca anlatılır.

1. Bantta deliğin hangi yöne kaçtığını not edin.
2. İlgili vidayı çok az çevirerek ışını deliğin kaçtığı yönün tersine kaydırın. Büyük adımlar ışını karşı tarafa geçirir ve ayarı uzatır.
3. Yeni bir bant yapıştırıp testi tekrarlayın. Her ayardan sonra mutlaka yeni bant kullanın; eski bantta açılmış delik sonucu yanıltır.
4. Delik iz halkasının ortasına gelene kadar bu döngüyü sürdürün. Genellikle birkaç deneme yeterlidir.
5. Vidaları kafanızın kılavuzunda tarif edildiği şekilde sabitleyin. Sabitlenmemiş bir vida titreşimle döner ve ayar kısa sürede yeniden bozulur.
6. Kare ve daire test parçası keserek dört yöndeki kenar kalitesini karşılaştırın.

Otomatik odaklı kafalarda merkezliği, sık kullandığınız birkaç odak konumunda da kontrol etmek faydalıdır. Odak değiştikçe delik yer değiştiriyorsa ışın optik eksene paralel değildir; bu durum vidalarla değil kafa içinde düzeltilir. Odak testinin nasıl yapıldığını lazer kesim odak ayarı yazımızda anlatıyoruz.

Bant yerine ölçerek merkezleme

Bant testi pratiktir ama sonuç göze ve banda bağlıdır; her ayardan sonra bant yenilenir, atış tekrarlanır. Satışını yaptığımız yerli üretim nozul merkezleme cihazı bu işi ölçüme dönüştürür: Android telefona USB ile bağlanır, ışının nozul merkezine göre kaçıklığını X ve Y değeri olarak gösterir. Ölçüm sırasında koruma camındaki leke ve tozu da tespit eder. Vidaları çevirirken sonucu ekranda takip eder, ışını sayıyla merkeze getirirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Eski veya hasarlı nozulla merkezleme yapmak. Bant testi doğru görünse de deforme nozul gazı yine dengesiz üfler.
• Yüksek güçte atış yapmak. Büyük ve yanık bir delik oluşur, deliğin tam yeri okunamaz.
• Aynı bantla tekrar test etmek. İlk atışın deliği ikinci atışın yerini gizler.
• Vidaları büyük adımlarla çevirmek. Işın merkezi geçip karşı tarafa kaçar.
• Vidaları sabitlemeyi unutmak. Ayar birkaç saat içinde kendiliğinden bozulur.
• Testten sonra deneme kesimi yapmamak. Bant testi ışının konumunu gösterir; kesim kalitesini ancak test parçası doğrular.

Ne zaman servis gerekir?

Bant testi ve merkezleme vidaları, nozul değişimi veya küçük kaymalar gibi günlük sapmaları düzeltmek içindir. Aşağıdaki durumlarda sorun kafanın içindedir ve lazer merkezleme hizmetimiz ya da kesim kafası bakımı gerekir:

• Vidalar ayar sınırına geldiği hâlde delik ortaya gelmiyor.
• Merkezlik odak konumu değiştikçe bozuluyor.
• Kafa çarptıktan sonra merkezleme bir türlü tutmuyor. Bu durumda önce kafa çarpması sonrası kontrol listemizi uygulayın.
• Bant testi doğru olduğu hâlde kesim hâlâ yöne göre değişiyor.

Konya’daki atölyemizde ve 81 ilde yerinde serviste merkezlemeyi bant testi ve gerektiğinde merkezleme cihazıyla yapıyor, sonucu test kesimleriyle doğruluyoruz. Kesiminiz yöne göre değişiyorsa makinenizin modelini ve kesim fotoğrafını WhatsApp’tan gönderin, birlikte bakalım.