Adım adım anlatım
- 1
Isınan metal genleşir
Metal ısındıkça uzar. Çelikte bu uzama yaklaşık her 1 °C için metre başına 0,012 mm civarındadır. Kesim çizgisinin yanındaki dar bölge yüzlerce derece ısınır ve genleşmek ister; birkaç milimetre ötesi ise soğuk kalır.
- 2
Soğuk çevre genleşmeyi engeller
Sıcak bölge uzamak ister ama etrafındaki soğuk metal izin vermez. Sıcak ve yumuşamış metal sıkışır ve kalıcı olarak kısalır. Soğuyunca bu bölge çevresinden kısa kalır ve çevresini kendine doğru çeker. Buna kalıntı gerilme denir.
- 3
Uzun, dar parça muz gibi eğilir
Uzun ve dar bir parçanın iki kenarı farklı anlarda, farklı sıcaklıkta kesilirse kenarlardan biri daha çok kısalır. Parça boyuna doğru kavis alır. Parça ne kadar ince ve uzunsa eğilme o kadar belirgindir.
- 4
İnce sac neden daha çok etkilenir?
Sacın eğilmeye karşı direnci kalınlığın küpüyle artar. 1 mm sac, 2 mm saca göre yaklaşık 8 kat, 4 mm saca göre yaklaşık 64 kat daha kolay eğilir. Aynı ısıl gerilme ince sacı dalgalandırır ve parçaları kaldırabilir.
- 5
Isı birikimi: kesim sırası
Küçük delikler art arda ve birbirine yakın kesilirse ısı dağılmaya vakit bulamaz ve bölge ısınır. Kesim sırası sac üzerine yayılırsa her bölge arada soğur. Sonuç daha düşük sıcaklık, daha az eğilme ve daha az kalkan parçadır.
- 6
Sacın kendi gerilmesi
Rulodan açılan ve haddelenen sac, içinde kalıntı gerilme taşır. Kesim bu gerilmeyi serbest bırakır; parça kesildikten sonra esneyebilir. Düzeltilmiş veya gerilimi alınmış sac ve uzun parçaları haddeleme yönünde yerleştirmek bu etkiyi azaltır.
- 7
Önlemler
Isı girişini azaltın: uygun hız ve güç, mümkünse azot ile kesim. Kesim sırasını sac üzerine yayın. Uzun, dar parçalarda micro-joint kullanın ve iki kenarı dengeli kesin. Gerekirse düzeltilmiş sac kullanın ve parçaları haddeleme yönüne göre yerleştirin.
Özet: akılda kalması gerekenler
Neden eğilir?
Kesim yanındaki sıcak bölge genleşmek ister, soğuk çevre engeller. Sıcak metal sıkışıp kısalır ve soğuyunca çevresini çeker. Bu kalıntı gerilme ince sacı ve uzun parçaları eğer.
İnce sac neden hassas?
Eğilme direnci kalınlığın küpüyle artar. 1 mm sac, 2 mm saca göre yaklaşık 8 kat daha kolay eğilir. Aynı gerilme ince sacı dalgalandırır ve parçaları kaldırabilir.
Ne yapılabilir?
Isı girişini azaltın, kesim sırasını sac üzerine yayın, uzun parçada micro-joint kullanın. Düzeltilmiş sac ve haddeleme yönüne göre yerleşim de etkiyi azaltır.
Şematik anlatımdır; deformasyonlar görünür olsun diye abartılı çizilmiştir. Isı haritası temsilidir. Genleşme katsayısı çeliğin türüne göre biraz değişir; paslanmaz ve alüminyumda daha yüksektir.