Plazma kesimde kaliteyi belirleyen en önemli etkenlerden biri torcun sacdan yüksekliğidir. Torç çok yakın olursa saca çarpar, sarf malzemesi hızla tükenir. Çok uzak olursa kesim ağzı genişler, eğimli kesim ve yoğun cüruf oluşur. Mach3 ile çalışan plazma makinelerinde bu yüksekliği üç sistem birlikte yönetir: ilk temas (IHS), delme ayarları ve torç yükseklik kontrolü (THC).
Bu yazıda Mach3 plazmada torç yüksekliği sorunlarını bu üç başlık altında inceliyoruz.
Sistem nasıl çalışır?
Bir kesim sırasında olaylar şu sırayla gerçekleşir:
- İlk temas (IHS): Torç aşağı iner, sac yüzeyine dokunduğunu algılar (yüzer kafa anahtarı veya ohmik temas) ve sıfır noktasını belirler.
- Delme yüksekliğine çıkış: Torç, sacdan belirlenen delme yüksekliğine kalkar.
- Ark ve ark onayı: Plazma ateşlenir, kaynak ark onayı (arc OK) sinyalini gönderir.
- Delme gecikmesi: Sac delinene kadar beklenir.
- Kesim yüksekliğine iniş: Torç kesim yüksekliğine iner ve hareket başlar.
- THC: Kesim boyunca ark gerilimi izlenir; gerilim artarsa torç aşağı, azalırsa yukarı hareket ettirilir.
Bu adımlardan birindeki yanlış ayar, kesimin tamamını bozar.
1. İlk temas (IHS) ayarı
İlk temas, bütün yükseklik ayarlarının başlangıç noktasıdır. Yanlışsa diğer bütün değerler kayar.
- Yüzer kafa anahtarı: Torç saca dokunduğunda kafa hafifçe yukarı kayar ve anahtar tetiklenir. Anahtarın tetiklendiği andan sac yüzeyine kadar olan mesafe (switch offset) Mach3’te doğru girilmelidir. Bu değer yanlışsa torç her delmede sacdan sistematik olarak fazla veya az yükselir.
- Ohmik temas: Nozul veya koruyucu kapak saca değdiğinde elektriksel temas algılanır. Pas, boya veya yağlı yüzeylerde temas gecikebilir; bu durumda torç saca bastırır ve sacı eğebilir.
İlk temas hızı da önemlidir: çok hızlı iniş sacı bükebilir ve ölçümü hatalı yapar.
2. Delme yüksekliği ve gecikme
Delme sırasında erimiş metal yukarı sıçrar. Torç çok alçaktaysa bu sıçrantı nozul ve koruyucu kapağı hızla bozar. Delme yüksekliği, genellikle kesim yüksekliğinin yaklaşık bir buçuk ile iki katı olacak şekilde, kaynak üreticisinin kesim tablosuna göre ayarlanır.
Delme gecikmesi kısa olursa torç sac delinmeden hareket eder; kesim başlamaz veya ilk birkaç santimetre kesilmez. Uzun olursa delik genişler ve sarf malzemesi gereksiz yıpranır. Kalınlık arttıkça gecikme de artmalıdır.
3. Ark onayı (arc OK)
Ark onayı sinyali, plazma kaynağının arkın gerçekten oluştuğunu bildirmesidir. Mach3 bu sinyali beklemeden harekete başlarsa delme tamamlanmadan torç ilerler.
- Ark onayı girişinin karta doğru bağlandığını ve Mach3’te etkin olduğunu kontrol edin.
- Diagnostik ekranında ark yandığında girişin aktif olduğunu görün.
- Sinyal kararsızsa (ark yandığı hâlde gidip geliyorsa) kablo, röle ve parazit tarafı incelenmelidir.
4. THC ayarları
THC, kesim sırasında ark gerilimini izleyerek torç yüksekliğini sabit tutar. Ayarlar şu başlıklarda toplanır:
Hedef gerilim
Her malzeme ve kalınlık için ark gerilimi farklıdır. Kaynak üreticisinin kesim tablosundaki değer başlangıç noktasıdır. Gerilim yüksek ayarlanırsa torç sacdan uzaklaşır, düşük ayarlanırsa saca yaklaşır.
Köşelerde ve küçük deliklerde kilitleme (anti-dive)
Köşelerde makine yavaşlar. Hız düşünce ark gerilimi değişir ve THC bunu “torç yükseldi” diye yorumlayıp torcu aşağı indirir. Sonuç: köşelerde torç saca dalar ve çarpar. Bunu önlemek için hız belirli bir oranın altına düştüğünde THC’nin kilitlenmesi gerekir. Küçük deliklerde ve dar konturlarda da THC’yi kapatmak çoğu zaman daha iyi sonuç verir.
THC başlama gecikmesi
Delmeden sonra ark kararlı hâle gelene kadar THC devreye girmemelidir. Aksi hâlde delme sonrası dalgalanan gerilim torcu yanlış yöne hareket ettirir.
Tepki hızı
THC çok hızlı tepki verirse torç sürekli yukarı aşağı titrer; çok yavaşsa eğri sac yüzeyini takip edemez. Deneme kesimiyle uygun değer bulunmalıdır.
5. Sık görülen belirtiler ve olası nedenleri
- Torç köşelerde saca çarpıyor: Anti-dive ayarı yok veya yetersiz.
- Torç kesim boyunca sürekli yükseliyor: Hedef gerilim yüksek veya sarf malzemesi aşınmış (aşınmış nozul gerilimi artırır).
- Kesimin başı kesilmiyor: Delme gecikmesi kısa veya ark onayı beklenmiyor.
- Torç titriyor, dalgalı kesim: THC tepki hızı yüksek veya gerilim ölçümüne parazit biniyor.
- İnce sacda torç sacı itiyor: İlk temas hızı yüksek veya switch offset hatalı.
Sarf malzemesinin durumu THC’yi doğrudan etkiler. Aşınmış elektrot ve nozul ark gerilimini değiştirir; THC’yi ayarlamadan önce sarf malzemelerinin sağlam olduğundan emin olun.
Mach3 plazmada diğer sorunlar
Plazma arkı Mach3 makinelerde en büyük parazit kaynağıdır. Ark yandığında bağlantı kopuyorsa Mach3 USB bağlantısı kopuyor yazımıza, parçalar ölçüsüz çıkıyorsa Mach3’te adım kaçırma ve ölçü sorunu yazımıza bakın.
Plazma makinenizde Mach3 tarafındaki THC, ilk temas, delme ve ark onayı ayarlarını uzaktan bağlanarak yapabiliyoruz. Ayrıntılar için Mach3 kurulum ve ayar ve Mach3 CNC servisi sayfalarımıza göz atın.
Sık sorulan sorular
Mach3 plazmada torç neden saca çarpıyor?
En sık nedenler yanlış ilk temas (IHS) ayarı, THC'nin ince sacda sac yüzeyini kaybetmesi ve köşelerde hız düştüğünde gerilimin değişmesiyle THC'nin torcu aşağı indirmesidir. Köşe ve küçük deliklerde THC'nin kilitlenmesi (anti-dive) ile ilk temas ve delme yüksekliği değerlerinin doğru ayarlanması bu sorunu büyük ölçüde çözer.
THC ayarı her malzeme için farklı mı olmalı?
Evet. Ark gerilimi; malzeme türüne, kalınlığa, akım değerine, sarf malzemesine ve kesim hızına göre değişir. Plazma kaynağı üreticisinin kesim tablosundaki ark gerilimi, kesim yüksekliği ve hız değerleri başlangıç noktası olarak kullanılmalı, ardından deneme kesimiyle ince ayar yapılmalıdır.
Ark onayı (arc OK) sinyali neden önemli?
Ark onayı, plazma kaynağının arkın gerçekten oluştuğunu kontrol ünitesine bildirdiği sinyaldir. Mach3 bu sinyali beklemeden harekete başlarsa delme tamamlanmadan torç ilerler, kesim başlamaz veya sac delinmeden kalır. Ark onayı girişinin doğru bağlanması ve Mach3'te etkin olması gerekir.
THC ayarlarını uzaktan yapabilir misiniz?
Mach3 tarafındaki THC, ilk temas, delme gecikmesi, ark onayı ve hız ayarları uzaktan yapılabilir. Deneme kesimleri sırasında makinenin başında bir operatörünüzün bulunması ve kesim sonucunu fotoğrafla ya da görüntülü görüşmeyle paylaşması yeterlidir.